Berlin

Berlin jest stolicą i zarazem naj­większym miastem zjednoczonych Niemiec. Lezy w północno-wschodniej części kraju, od wie­ków znanej jako Brandenburgia.

Berlin leży na nizinie, zaledwie 35 m n.p.m. w szerokiej, uformowanej przez wody spły­wające z zalegającego na tych ziemiach nie­gdyś lodowca, Pradolinie Warszawsko-Berlińskiej, nad Hawelą i jej dopływem Szprewą. Położony jest 265 km na południowy zachód od Hamburga i tylko 55 km na zachód od granicy z Polską. Zajmuje obszar 886 km kwadratowych i podzielony jest na 23 dzielnice. Według danych z 1997 roku liczba mieszkańców Berlina zbliżała się do 3,5 miliona.

W stolicy Niemiec panuje klimat umiarkowany, przy czym lata bywają bardzo upalne. W czasie upałów temperatura w mieście byłaby nie do znie­sienia, gdyby nie słynny Berliner Luft - bryza nie­siona znad Bałtyku, która przynosi do miasta świe­że, chłodniejsze powietrze. Hohenzollernów, znakomitej rodziny szwabskich arystokratów, którzy zasiedli na tronie Branden­burgii w 1415 r. W 1486 roku przenieśli oni rezy­dencję elektorów brandenburskich do Berlina, który wkrótce stał się faktyczną stolicą Brandenburgii.

Za panowania Fryderyka Wilhelma (1640-88), zwanego Wielkim Elektorem, w mieście chętnie osiedlali się rzemieślnicy i kupcy. W tym czasie Berlin szybko się rozrastał; powstawały nowe dziel­nice, stare, a zwłaszcza centrum ze słynną i istnie­jącą do dziś aleją Unter den Linden (Pod Lipami) nabierały nowego charakteru. Berlin stał się oazą prześladowanych z całej Europy, między innymi tolerancyjne rządy elektora umożliwiły w 1671 roku powstanie licznej gminy żydowskiej, która przetrwała do lat 30. XX wieku, kiedy to naziści zmusili Żydów do masowego opuszczania Nie­miec. W Berlinie schronienia szukali również ucie­kający przed religijnymi prześladowaniami we Francji hugenoci - według spisu z 1720 roku na pięciu mieszkańców Berlina przypadał jeden hu-genot. W XVII i XVIII wieku Berlin rozrastał się terytorialnie, a w 1709 roku, za panowania Fry­deryka I stał się stolicą nowo powstałego Królestwa Pruskiego. Za czasów Fryderyka I zbudowano pa­łac Charlottenburg, obecnie muzeum ze słynnym pomnikiem konnym Wielkiego Elektora na dzie­dzińcu oraz parkiem pałacowym z klasycystycz-nymi budowlami. Pod koniec XVIII wieku, zwłasz­cza za panowania Fryderyka II (1740-86), Berlin zaczął wyrastać na jedno z najważniejszych miast Europy. W 1781 roku liczba mieszkańców Berlina osiągnęła 147 tysięcy, miasto stało się znanym w Europie centrum nauki i kultury, nazywano je czę­sto „Atenami nad Szprewą".

W 1871 roku, po wygranej przez Prusy wojnie z Francją doszło do zjednoczenia państw i państe­wek niemieckojęzycznych i proklamowania ce­sarstwa niemieckiego z Wilhelmem I Pruskim jako dziedzicznym cesarzem. Berlin stał się stolicą II Rzeszy, a jego rozwoju nie przerwała nawet klę­ska Niemiec w I wojnie światowej i abdykacja cesa­rza w listopadzie 1919 roku. W czasach Republiki Weimarskiej (1919-33) w Berlinie odnalazło dom i schronienie liczne grono wybitnych postaci świa­ta nauki, z takimi sławami jak fizycy Max Planck i Albert Einstein na czele.

W 1920 roku do Berlina włączono wiele sąsia­dujących miast i wsi. W ten sposób powstał tzw. Wielki Berlin, w granicach którego mieszkało około 4 milionów ludzi. Międzynarodową sławę zdobył berliński teatr (Deutches Theater), na potrzeby którego tworzyli tak wybitni artyści jak Gerhart Hauptmann, Max Reinhardt i Bertolt Brecht. W Berlinie mieszkało również wielu czo­łowych przedstawicieli dadaizmu.